My Twitter Feed

19 Μαΐου, 2024

ΕΙΔΗΣΕΙΣ.ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ:

Ο γραμματέας ΠΑΣΟΚ στο νομό -

Παρασκευή, 17 Μαΐου, 2024

Εκλογική επιτροπή και μήνυμα -

Παρασκευή, 17 Μαΐου, 2024

Κόντρα δήμου με διευθύντρια ΔΕ -

Παρασκευή, 17 Μαΐου, 2024

Παππάς: Επικίνδυνη μετεστέγαση -

Πέμπτη, 16 Μαΐου, 2024

Επίσκεψη Κασσελάκη στο Κιλκίς -

Πέμπτη, 16 Μαΐου, 2024

Έντονο προεκλογικό τριήμερο -

Πέμπτη, 16 Μαΐου, 2024

Κιλκίς: Αλληλεγγύη στη Παλαιστίνη -

Τετάρτη, 15 Μαΐου, 2024

24ωρη απεργία στα νοσοκομεία -

Τετάρτη, 15 Μαΐου, 2024

Ο καλύτερος, ο χαρισματικός…

…Και λαϊκιστής;

Του Τάσου Παππά.


Είναι ο καλύτερος πρωθυπουργός της Μεταπολίτευσης ο Ανδρέας Παπανδρέου; Είναι, αν πάρουμε τοις μετρητοίς τα ευρήματα των δημοσκοπήσεων και ιδιαίτερα τη μέτρηση της Eteron που δημοσιεύτηκε πριν από λίγες μέρες. Μάλιστα οι πολίτες που συμμετείχαν στην έρευνα θεωρούν ότι τα σημαντικότερα επιτεύγματα αυτής της περιόδου είναι οι πολιτικές για την ισότητα των δύο φύλων και η δημιουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), έργα και τα δύο των κυβερνήσεων του Ανδρέα Παπανδρέου.

Τόσα χρόνια μετά τον θάνατό του ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ είναι ο δημοφιλέστερος πολιτικός και θεωρείται αυτός που περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο καθόρισε την πορεία της χώρας. Ο Ανδρέας Παπανδρέου αγαπήθηκε πολύ και μισήθηκε πολύ. Οι ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ είχαν μια ερωτική σχέση μαζί του που ουδείς άλλος πολιτικός έχει καταφέρει να δημιουργήσει με τον κόσμο. Και φυσικά κανένας άλλος αρχηγός του ΠΑΣΟΚ.

Στην πρώτη φάση είπε πολλά, υποσχέθηκε πολλά, καλλιέργησε προσδοκίες. Εκανε λιγότερα απ’ αυτά που είχε δεσμευτεί. Η χώρα δεν έφυγε από το ΝΑΤΟ, δημοψήφισμα για την ΕΟΚ δεν έγινε, οι αμερικανικές βάσεις έμειναν στις θέσεις τους, η αυτοδιαχείριση και η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής (στόχοι ενταγμένοι στα γενέθλια κείμενα του Κινήματος) αποδείχτηκαν ρητορικά σχήματα, ο σοσιαλισμός έχασε τον δρόμο και δεν ήρθε στο ραντεβού με την Ιστορία, ωστόσο στήριξε τις υποτελείς τάξεις, έδιωξε τον φόβο του χωροφύλακα, προώθησε προοδευτικές μεταρρυθμίσεις σε πολλά πεδία, αξιοποιώντας τη δυσανεξία των κυβερνήσεων της Δεξιάς απέναντι σε ό,τι πίστευε πως θα πλήξει τις παραδόσεις της, άσκησε μια εξωτερική πολιτική που δεν θύμιζε την πολιτική των προκατόχων του, οι οποίοι λειτουργούσαν ως τοποτηρητές των ξένων δυνάμεων, κυρίως των ΗΠΑ.

Στοχοποιήθηκε από τους πολιτικούς αντιπάλους του, που δεν δίστασαν να χρησιμοποιήσουν όλα τα μέσα για να τον πλήξουν. Τρομοκράτησαν τον κόσμο ότι αν έρθει το κόμμα του στα πράγματα, η οικονομία της χώρας θα καταρρεύσει, η δημοκρατία θα υπονομευτεί, η σχέση της Ελλάδας με τη Δύση θα κλονιστεί και πολλά άλλα. Είπαν ότι αν κερδίσει τις εκλογές το 1981 θα επιβάλει μονοκομματικό καθεστώς, είπαν ότι είναι μεθύστακας, είπαν ότι είναι ο κρυφός αρχηγός της «17 Νοέμβρη», είπαν ότι τα πρότυπά του είναι το σύστημα του υπαρκτού σοσιαλισμού και τα τριτοκοσμικά αντιδημοκρατικά καθεστώτα. Είπαν, είπαν, είπαν πολλά. Τον οδήγησαν στο Ειδικό Δικαστήριο με πρόθεση να τον εξοντώσουν πολιτικά. Απέτυχαν. Ακόμη και σήμερα δεν έχουν καταλάβει πώς αυτός ο τύπος μπόρεσε όχι μόνο να επιβιώσει πολιτικά, αλλά και να γίνει το πρόσωπο αναφοράς για πολλούς. Κάτι ανάλογο δεν έχει υπάρξει τα τελευταία πενήντα χρόνια, παρά το γεγονός ότι την ίδια περίοδο είχαμε στην πρώτη γραμμή τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, τον «Πάπα» του αστικού μπλοκ, τον αποκαλούμενο από τους φίλους του και εθνάρχη, προφανώς για να είναι στο ίδιο επίπεδο με τον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Με το φαινόμενο ΠΑΣΟΚ θα ασχολούνται δημοσιολόγοι και ιστορικοί για καιρό. Με το κόμμα που έφτιαξε ο Ανδρέας Παπανδρέου είχαμε αυτό που περιγράφει ο Αντόνιο Γκράμσι: «το χαώδες συνονθύλευμα σκόρπιων αντιλήψεων όπου ο καθένας μπορεί να βρει ό,τι θέλει». Τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του το ΠΑΣΟΚ ήταν ένα πλατύ κίνημα με πολύ χαλαρές ιδεολογικές αρχές και με γενικές πολιτικές κατευθύνσεις που επέτρεπαν σε διάφορα ριζοσπαστικά ρεύματα, αλλά και σε παραδοσιακούς πολιτικούς να συστεγαστούν χωρίς σημαντικά προβλήματα.

Τις ισορροπίες κρατούσε ο αρχηγός. Ηταν λαϊκιστής ο Ανδρέας Παπανδρέου; Αν στην ευρύχωρη αυτή λέξη, που έχει γίνει καραμέλα για τη Δεξιά, βάλουμε τη δημαγωγία, τη μεγαλοστομία, τον βολονταρισμό, ναι, ήταν λαϊκιστής. Ποιος όμως ηγέτης δεν έχει διαπράξει αυτά τα… αδικήματα; Ποιο κόμμα μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν το αφορούν τέτοιου τύπου πρακτικές; Ηταν όμως και χαρισματικός. Ταιριάζει με την περιγραφή που κάνει ο Μαξ Βέμπερ: «Ο ηγέτης αναγνωρίζεται ότι από τη φύση του είναι προορισμένος για ηγέτης ανθρώπων. Οι άνθρωποι δεν υποτάσσονται σ’ αυτόν επειδή το θέλουν η παράδοση ή οι θεσμοί, αλλά γιατί πιστεύουν σ’ αυτόν» («Η πολιτική ως επάγγελμα», εκδόσεις Παπαζήσης).

Τα περιθώρια που έδωσε ο κόσμος του ΠΑΣΟΚ στον Ανδρέα Παπανδρέου ήταν μεγάλα. Του συγχώρεσε πολλά: τις παλινωδίες του, τις αντιφάσεις του, τον τυχοδιωκτισμό του, την εγκατάλειψη των υπεσχημένων, ακόμη και τις αναξιοπρεπείς επιλογές του σε διάφορες φάσεις του πολιτικού και του ιδιωτικού βίου του. Κι αυτό γιατί στο πρόσωπό του έβλεπε όχι μόνον έναν αρχηγό, αλλά έναν Μεσσία που άλλαξε τη μοίρα της προοδευτικής παράταξης ή με τα λόγια του Κορνήλιου Καστοριάδη «έναν άνθρωπο-πρόνοια που θα μας απαλλάξει από τις ευθύνες που έχουμε ως πολίτες» («Ο πολιτικός του Πλάτωνα», εκδόσεις Υψιλον).

● Στο σημερινό φύλλο της «Εφημερίδας των Συντακτών» (ενισχυμένη έκδοση) θα βρείτε τον Α’ Τόμο του βιβλίου του Α. Παπανδρέου «Η δημοκρατία στο απόσπασμα». Ηταν για τους οπαδούς του κάτι σαν πολιτικό ευαγγέλιο.

Ανάγωγα

Με την Αλβανία, πρόβλημα. Με τη Βόρεια Μακεδονία, πρόβλημα. Με την Τουρκία, πρόβλημα. Τρία στα τρία για την εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη.

Άρθρο στην ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Σχολιάστε