My Twitter Feed

24 Μαΐου, 2024

ΕΙΔΗΣΕΙΣ.ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ:

Πανελλήνιο πρωτάθλημα Κ-16 και Κ-20 -

Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2024

Ο Κεφαλογιάννης σε ΠΕ και Δήμο Κιλκίς -

Πέμπτη, 23 Μαΐου, 2024

Δημιουργίες πτυχιούχων και φοιτητών -

Τετάρτη, 22 Μαΐου, 2024

Μετεό σταθμός στην Αξιούπολη -

Τετάρτη, 22 Μαΐου, 2024

Κλειστά πάντα τα εργαστήρια -

Δευτέρα, 20 Μαΐου, 2024

Σήκω Ψυχή μου στα Ελευθέρια -

Δευτέρα, 20 Μαΐου, 2024

ΑΔΕΔΥ: Κάλεσμα για νέα απεργία -

Δευτέρα, 20 Μαΐου, 2024

Κασσελάκης: Υπέγραψε ομόνοια! -

Κυριακή, 19 Μαΐου, 2024

Δημοκρατία και Δικαιοσύνη:

Οι σιαμαίες αδερφές.

Του Νίκου Κωνσταντινίδη*


Από το χάραμα της μυθολογίας o άνθρωπος ό,τι σεβόταν το θεοποιούσε, για να του αποδώσει τον πρέποντα σεβασμό, αφού είναι γνωστό, πώς ό,τι θεοποιείται δεν αμφισβητείται. Ο Ησίοδος παρουσιάζει τη Θέμιδα, τη δεύτερη σύζυγο του Δία, ως θεά της δικαιοσύνης, με τα μάτια της κλειστά να κρατά στο ένα της χέρι ζυγαριά και σπαθί στο άλλο. Η Θέμιδα ως όνομα συνδέεται ετυμολογικά με το ρήμα «τίθημι» και σημαίνει αυτό που έχει τεθεί: το ισχύον, το θεσμικό, το θεϊκό, το δίκαιο.

Με βάση τη μυθολογία η Θέμιδα είναι αυτή που θεσμοθετεί. Ως κόρες της φέρονται η Ευνομία, η Δίκη και η Ειρήνη. Η λέξη δίκη και στη δωρική διάλεκτο δίκα, δασυνόμενη προφέρεται ως δίχα και προέρχεται αρχικά από τον αριθμό δύο, ο οποίος μας δίνει και το επίρρημα “δίχα”. Στη γεωμετρία το δίχα σημαίνει μέσον, από όπου και η λέξη διχοτόμος.

Το “δίχαιον” η “δίκαιον” ( καθώς τα κ,γ,χ εναλλάσσονται) είναι ίδια λέξη, όπως ίδια λέξη είναι και ο “διχαστής” ή άλλως δικαστής, καθώς το ρήμα δέχομαι στα πολύ παλιά λεγόταν δέκομαι, γι’ αυτό ο δικαστής που δεν «τα παίρνει» λέγεται «αδέκαστος».

Ο σοφότερος των σοφών, ο Βίας ο Πριηνεύς, από την Πριήνη της αρχαίας Ιωνίας, επρόκειτο κάποτε να αποδώσει δικαιοσύνη τιμωρώντας με την ποινή του θανάτου έναν ένοχο. Την ώρα όμως που του απήγγειλε την ποινή δάκρυσε. Τότε ένας παρευρισκόμενος στη δίκη τον ρώτησε: «γιατί κλαις;», αφού εσύ τον καταδικάζεις. Κι αυτός του απάντησε: «Είναι αναγκαίο σύμφωνα με τον νόμο να αποδώσω Δικαιοσύνη. Αλλά και σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, είναι λογικό να συμπονέσω τον μελλοθάνατο. Στα αρχαία το κείμενο έχει ως εξής: «Βίας θανάτω μέλλων καταδικάζειν, εδάκρυσεν. Ειπόντος δε τινός: τι παθών, αυτός καταδικάζειν και κλαίεις; Είπεν: αναγκαίον έστιν, τη μεν φύσει το συμπαθές αποδιδόναι, τω δε νόμω την ψήφον».

Το παράδειγμα του Βίαντα δείχνει τη διαχρονική σύνδεση του ήθους με τη δικαιοσύνη και υποδηλώνει την πολιτισμική συνείδηση του λαού μας, στο πρόσωπο του σοφού δικαστή. Ολόκληρη η ηθική λάμπει ως αρετή μέσα από τη δικαιοσύνη, όπως λάμπει ο ήλιος μέσα από ένα σπασμένο κομμάτι καθρέφτη. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο που ο Πλάτωνας στο έργο του «Κρατύλος» ταυτίζει το δίκαιο με τον ήλιο, γιατί μόνος του κηδεμονεύει τα όντα «διαΐων» και «κάων» (περνώντας ανάμεσά τους και θερμαίνοντας τα). Γι’ αυτό και δεν υπάρχει δίκαιο μεταξύ ανθρώπων, μετά τη δύση του ήλιου, όπως έλεγε ο Πλάτων.

Ο Αριστοτέλης, στα «Ηθικά Νικομάχεια» ορίζει τη δικαιοσύνη ως συνισταμένη όλων των ηθικών αρετών: «ἐν δέ δικαιοσύνῃ συλλήβδην πᾱσ’ ἀρετή ἔνι». Την παρουσιάζει ως ενιαία αρετή όλων μαζί των συνενούμενων αρετών, που αποτελούν βασική αρχή στην απονομή του δικαίου.

Αλλά κι αργότερα ο Χριστιανισμός μακαρίζει τους «πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνην» και αναγνωρίζει στο πρόσωπο του Θεού τη δικαιοσύνη, ως μία από τις πιο σημαντικές ιδιότητές Του, σύμφωνα με τη ρήση: ‘’Συ γαρ η αλήθεια, η δικαιοσύνη, το φως’’. Ενώ ο βραβευμένος με Νόμπελ Λογοτεχνίας ποιητής, ο Ελύτης παρακαλεί τον Ήλιο της Δικαιοσύνης να μη λησμονήσει τη χώρα του.

Πρόσφατα η επιτροπή LIBE απεφάνθη σε συνέντευξη Τύπου στην Αθήνα, ότι «υπάρχουν πολύ σοβαροί κίνδυνοι για το κράτος Δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα» και πως «η διαδικασία λογοδοσίας είναι απαραίτητη για μια υγιή Δημοκρατία..»

Όσοι δεν τιμωρούν τους κακούς, αδικούν τους αγαθούς είχε πει ο Πυθαγόρας («Οι μη κολάζοντες τους κακούς βούλονται αδικείσθαι τους καλούς»). Η ποινή στα μεγάλα πολιτικά εγκλήματα, όπως αυτό των Τεμπών, πρέπει να είναι σκληρή και παραδειγματική. Έτσι μόνο θα περάσει στην κοινωνία το δίκαιο ως έθος. Γιατί, αν η δικαιοσύνη από αρετή δεν μετατραπεί σε τρόπο ζωής, αν το δίκαιο από λέξη δεν γίνει έξη και συνήθεια η δημοκρατία χωρίς τη σιαμαία αδερφή της τη δικαιοσύνη, θα είναι έννοια μισή.

*Εκπαιδευτικός – συγγραφέας

Σχολιάστε